Đẹp Sao Sống

Lịch sử áo dài việt nam giới nam giới từ thế kỷ 17 tới nay | Tư liệu

Rate this post
lich su ao dai Viet Nam hinh anh

Cristoforo Borri, một giáo sỹ người Ý sống tại vùng Thuận Hóa và Quảng nam giới của xứ Đàng Trong từ thời điểm năm 1618 tới năm 1623 đã nhận được xét rằng: Tuy việt nam giới nam giới sở hữu thời tiết khá nóng nhưng người việt nam giới ăn diện kín kẽ nhất trong những dân tộc trong vùng. Nhìn lại lịch sử áo dài việt nam giới nam giới mới thấy. những cụ ngày xưa ắt hẳn đã tốn ko ít thời gian nghiên cứu những cách phối hợp những nguyên tắc thẩm mỹ cùng theo với quy luật kín kẽ cố hữu của dân tộc vào việc may mặc.

Người xưa nhận thấy cổ của người việt nam giới ko được cao. Vì vậy chúng ta đã may phần cổ áo thấp xuống và ôm sát cổ. Trong lúc tóc được vấn cao để lộ gáy. Cách may này giúp đàn bà việt nam giới nam giới dù sở hữu chiều cao trung bình vẫn trở nên thanh tú và cao, sang hơn.

Người việt nam giới xưa gọi áo dài là Tập phục. Nghĩa là loại áo được mặc với rất nhiều lớp hay còn gọi nôm na là áo mớ ba mớ bẩy. Trong đám mớ ba, mớ bẩy đó, lớp áo dài phía bên ngoài lại được người xưa gọi là áo lót. Vì thực ra nó chỉ là lớp lót ở phần trong của áo bào, với lớp xiêm độn ở giữa. Trong sách Tây hành nhật ký của Phạm Phú Thứ sở hữu viết về sự việc những cụ sứ thần nước ta khoác “áo lót” (Tập phục) ra đón tiếp quan khách ngoại giao của những nước tới thăm. Ai ko hiểu biết lại thấy xấu cọp rồi cho rằng người mình ngày xưa khiếm nhã.

Áo dài tứ thân và áo dài năm thân tới từ ảnh hưởng Hán phục

sở hữu hai loại áo dài luôn luôn đi song song với nhau từ xưa tới nay. Đó là áo dài tứ thân và áo dài năm thân.

ÁO DÀI TỨ THÂN

Áo dài tứ thân sở hữu 2 vạt ngang trước mở dọc thẳng từ cổ xuống tới gấu. phần cổ áo tứ thân rất thấp, sắp như ko tồn tại. Loại áo này đã sở hữu từ thời Hán bên Trung Quốc và trở nên phổ cập từ thời Đường. Áo tứ thân được biết tới như áo chẽn tay khoác ngoài cùng theo với tay cộc hay dài; gọi là đoản tụ hay trường tụ tỷ giáp.

Cách đây sắp nửa thế kỷ, áo dài tứ thân vẫn được phái xinh vùng thôn quê Bắc bộ mặc mỗi ngày. những sư sãi Phật giáo việt nam giới nam giới hiện vẫn mặc loại áo tứ thân với cổ nhật bình này.

ÁO NĂM THÂN

Áo năm thân, tức là áo dài với cổ xây (cổ đứng) cài nút sang bên phải như dòng áo dài ngày nay. Chưa ai hoàn toàn sở hữu thể cam kết được áo dài năm thân của việt nam giới nam giới xuất hiện từ bao giờ. song, pho tượng Ngọc phái xinh từ thế kỷ 17 hiện ở chùa Dâu, Thuận Thành, Bắc Ninh cho biết ít nhất ở thời đó, đàn bà việt nam giới cũng đã mặc loại áo dài sở hữu hình dáng vẻ vẻ của dòng áo dài năm thân (mà sau thành ba thân, rồi ngày nay là hai thân).

Thi thoảng hoặc mới thấy một vài khía cạnh liên quan tới áo dài trong những sách lịch sử viết về âu phục việt nam giới. sở hữu nhái thuyết cho rằng dòng áo dài việt nam giới nam giới sở hữu nơi sản xuất từ phương Bắc. lúc Chúa Nguyễn Phúc Khoát ở Đàng Trong lên ngôi vua năm 1744. Ông đã bắt quan dân Thuận Quảng mặc lễ phục lấy mẫu từ sách Tam tài đồ hội của nhà Minh, Trung Quốc.

Nói thêm rằng, mặc dù phải đồng ý việc triều cống nhà Thanh, nhưng người việt nam giới lúc nào thì cũng coi người Mãn Châu là giống di địch, ko phải chính thống Hán tộc. Vì thế triều phục và lễ phục của những triều đại Lê, Nguyễn việt nam giới nam giới vẫn theo mẫu của âu phục Hán tộc của triều Minh, Trung Quốc.

lich su ao dai hinh anh 2

Áo tứ thân Trường tụ (dài tay) Tỷ giáp bên trên tranh Đường Dần (1470 – 1524)

Đặt câu hỏi: Áo dài sở hữu phải là lễ phục?

Áo dài chỉ là một loại thường phục sang trọng hoàn toàn sở hữu thể diện để tiếp khách; hoặc đi ra bên ngoài đường. Những dịp lễ lạc, người xưa phải khoác ra bên ngoài áo dài một dòng áo rộng (phổ phục) như áo tấc, áo dấu, áo tràng ngoài dân gian; hoặc áo bào, áo mệnh phụ trong triều. Chỉ sở hữu những lễ phục này mới mang ảnh hưởng của phương Bắc.

Trong lúc đó, từ trên đầu tới cuối quyển sách Trung Quốc phục trang sử nổi tiếng. Sách viết và minh họa về y phục Trung Hoa từ đời Xuân Thu cho tới những năm đầu Dân Quốc (477 trước Công Nguyên tới thập kỷ 1920 sau Công Nguyên); ko thấy đả động gì tới bì bào; tức là loại âu phục ôm sát người như áo dài của người việt nam giới.

lich su ao dai Viet Nam qua cac thoi ky hinh anh 3

Áo dài năm thân chúa Trịnh (cuối thế kỷ 18)

Loại bì bào độc nhất sở hữu cổ cao, cài nút bên phải dành riêng cho đàn bà ở Trung Quốc mà ngày nay thường gọi là trường sam (theo tiếng Quảng Đông là sườn xám / xường xám), sở hữu nghĩa là áo dài, chỉ xuất hiện từ Trùng Khánh và Thượng Hải ở thập niên 1920. Sườn xám trở nên nổi tiếng nhờ bà Tống Mỹ Linh, vợ Thống chế Tưởng Giới Thạch.

Giới sành âu phục thế giới Âu, Mỹ thường cho rằng sườn xám Trung Hoa và áo dài việt nam giới sở hữu ko ít nét tương đồng. Cũng nên để ý rằng đàn bà một vài dân tộc thiểu số miền bắc bộ việt nam giới nam giới cũng mặc loại áo tương tự áo dài bên dưới đồng bởi. Trong lúc những người cùng dân tộc ấy ở những nước xung quanh lại ko thấy mặc loại áo này.

Áo dài năm thân (năm tà) hoàng thái hậu (đầu thế kỷ 20)

Áo dài năm thân (năm tà) hoàng thái hậu (đầu thế kỷ 20)

tới năm 1776, sau lúc quân đội của chúa Trịnh ở Đàng Ngoài sở hữu được kinh đô Phú Xuân của xứ Đàng Trong. Quan Hiệp trấn thủ Lê Quý Đôn của nhà Trịnh ra lệnh cho dân phải biến đổi lề lối ăn diện theo tục lệ cũ. Nghĩa là giống như những âu phục của Đàng Ngoài thời bấy giờ; cũng như ở Đàng Trong trước biến đổi thời 1744. Theo lệnh này, về thường phục: “Từ nay trở đi, nam giới nhi và đàn bà chỉ được mặc loại áo ngắn tay với cổ đứng.” Ngắn tay nghĩa là ống tay áo chỉ dài tới cổ tay thay vì dài gấp đôi chiều dài tay như trong áo lễ.

Lịch sử áo dài người việt nam giới bắt nguồn từ thế kỷ 17

Trong quyển sách Relation de la Nouvelle Mission des Peres de la Compagnie de Jesus au Royaume de la Cochinchine, xuất bản tại Lille năm 1631. Giáo sĩ Christoforo Borri đã tả rõ cách ăn diện của người việt nam giới đầu thế kỷ 17:

“Người ta mặc năm, sáu dòng áo dài, áo nọ phủ lên áo kia, mỗi dòng một màu sắc. dòng thứ nhất dài tới mắt cá chân một cách sang trọng. Rồi những áo khác phía bên ngoài ngắn dần”.

sở hữu lẽ vị giáo sĩ này muốn nói tới cách mặc áo mớ ba, mớ bảy của đàn bà việt nam giới hiện còn thấy ở những làng Quan chúng ta ở Bắc Ninh, Bắc Giang; hay lác đác ở Huế cách đây khoảng hơn nửa thế kỷ.

“nam giới nhi cũng mặc năm, sáu lớp áo dài lụa. phần bên bên dưới thắt sườn lưng của mấy lớp áo ngoài được cắt thành những dải dài. lúc đi lại, những dải này quyện vào nhau trông rất xinh mắt. Mỗi lúc sở hữu làn gió thổi thì những dải đó lại bay tung lên như cánh chim công thực ngoạn mục… nam giới nhi việt nam giới thời đó cũng để tóc dài và vấn khăn như đàn bà”.

những lớp áo phía bên ngoài bị cắt thành những dải dài bên bên dưới thắt sườn lưng mà Giáo sĩ Borri nhắc tới chỉ là dòng xiêm cánh sen nghê thường. Hoặc sở hữu nơi gọi là quầy bơi chèo, mà người xưa mặc trước vùng ngực hay bên dưới thắt sườn lưng phía bên ngoài áo dài. Người Huế gọi là áo lá tua. Xiêm này còn sở hữu ba hoặc bốn lớp dải lụa may ck lên nhau. Lớp dải trong cùng dài nhất, rồi những lớp phía bên ngoài ngắn dần. những dải này ngày nay được đơn thuần và giản dị hóa bởi phương pháp may thưa; nhỏ hơn, và dính liền ba bốn lớp với nhau.

Thỉnh thoảng vẫn thấy âu phục này mỗi dịp rước đình ở thôn quê miền bắc bộ, khu vực miền trung việt nam giới nam giới, và trong phục trang múa cung đình ở Huế. Bức tượng Ngọc phái xinh tạc từ thế kỷ 17 ở chùa Dâu là minh chứng rõ nhất cho áo dài, những dải cánh sen lẫn cách vấn khăn mà giáo sĩ Borri đã mục diện từ bốn thế kỷ trước. dòng áo dài cũng như cách vấn khăn của bức tượng từ thời ấy cũng ko khác gì ngày nay.

Giáo sĩ Borri cũng đề cập tới dòng áo màu sắc sậm của nam giới giới và sĩ tử lúc ấy tương tự như áo ngoài của những giáo sĩ đạo Công giáo thời bấy giờ. Nghĩa là giống dòng áo dài năm thân của thời đại về sau này. Ông cho biết thêm thông tin phần to nam giới nhi việt nam giới đầu thế kỷ 17, nhất là giới sĩ tử đều mặc một dòng áo dài lụa black color phủ ra bên ngoài những áo khác.

Năm 1819, lúc thuyền trưởng Mỹ John White tới thăm Sài Gòn, cách ăn diện ở đây vẫn giống như giáo sĩ Borri đã thấy ở Thuận Quảng từ hơn hai thế kỷ trước đó. Ông White sở hữu nhắc tới một người con gái 16 tuổi mặc quần lụa đen và áo may sát người dài tới mắt cá chân.

Ông cũng cho biết thêm thông tin rằng nam giới nhi và đàn bà Sài Gòn lúc ấy ăn diện giống nhau, với rất nhiều lớp áo dài khác màu sắc. dòng áo trong cùng dài tới mắt cá chân, rồi những áo ngoài ngắn dần… song, giống như ngày nay, lối ăn diện kể bên trên chỉ dành riêng cho tầng lớp thượng lưu. Còn phục trang của đại mọi người dân thì nghiêm túc hơn với màu sắc sậm.

Lịch sử áo dài việt nam giới thế kỷ 20

Đầu thế kỷ 20

Đầu thế kỷ 20, đại mọi áo dài đàn bà thành thị ở việt nam giới nam giới đều may theo thể năm thân, hay năm tà. Mỗi phần vùng thân của áo trước và sau đều sở hữu hai tà, khâu lại với nhau dọc theo sống áo. Thêm vào đó là tà thứ năm ở bên phải thân trước. ống tay áo may nối phía bên dưới khuỷu tay. Sở dĩ áo phải nối thân và tay như thế là vì những loại vải tốt như lụa, sa, gấm, đoạn… ngày xưa chỉ dệt được rộng nhất là 40cm.

Cổ, tay và thân bên trên áo dài đàn bà thời ấy thường ôm theo người, tà áo may rộng ra từ sườn tới gấu và ko chít eo. Vạt rất rộng, trung bình là 80cm ở phần gấu áo. Gấu vạt ngang trước áo được cắt dài ra hơn nữa vạt sau, và được may võng để phần giữa gấu ko bị thụng và ngực áo kéo vòng lên lúc ăn diện. phần cổ áo chỉ cao khoảng 2cm cho phái xinh, và 3 tới 4cm cho nam giới giới.

Nhưng đàn bà Huế vẫn giữ phần cổ áo của chúng ta cao khoảng 3 centimet. Riêng ở miền bắc bộ từ thập niên 1910 – 1920, đàn bà thích may thêm một dòng khuyết phụ độ 3cm bên phải phần cổ áo và cài khuy cổ lệch. phần cổ áo lệch sẽ hở ra tạo dáng vẻ vẻ quyến rũ hơn, và cũng để khoe chuỗi hột trang sức trẻ trung quấn nhiều vòng quanh cổ, phía bên trong phần cổ áo.

Thời ấy, những vải áo màu sắc đậm được sử dụng nhiều nhất. Mùa Thu, Đông sử dụng những loại gấm, đoạn. Xuân, Hạ sử dụng sa, vân. Vì màu sắc nhuộm lấy từ gia công bởi chất liệu thiên nhiên của những loại vải dễ phai, vì thế người xưa ko giặt những áo dài may bởi vải đắt tiền, thường được sử dụng làm áo ngoài. Những dòng áo này chỉ được phơi nắng một năm vài lần rồi ướp hương thơm bởi trầm hay hương bài trong tráp gỗ. mọi áo dài ngày xưa đều may kép, tức là may một lớp vải lót dính liền phía bên trong. Nhất là lúc áo được may bởi vải mỏng cho kín kẽ.

Áo kép này được mặc khoác lên áo dài thứ hai lót phía bên trong. Lớp áo lót phía bên trong thấm những giọt mồ hôi, vì thế được may bởi vải trắng để ko sợ bị phai màu sắc và dễ giặt. Hai lớp áo dài mặc cùng theo với dòng áo cánh ở trong cùng tạo thành một bộ áo mớ ba.

Quần mặc cùng áo dài may rộng vừa phải, bên trên 30cm với đũng thấp. Thời đó, phần đông đàn bà từ nam giới ra Bắc đều mặc quần đen với áo dài, trong lúc đàn bà Huế lại chuộng quần trắng. quan trọng là giới thượng lưu ở Huế, cả nam giới lẫn phái xinh, hay mặc loại quần chít ba, nghĩa là dọc hai bên mép ngoài quần được may với ba lần gấp, để lúc đi lại quần sẽ xòe rộng thêm.

Thập niên 1930 – 1940: Xuất hiện áo dài đổi mới

Cách may áo dài vẫn ko biến đổi nhiều ở thập niên này với những thập niên trước. đàn bà thành thị bắt đầu sử dụng những loại vải màu sắc tươi, sáng hơn, được nhập về từ âu lục. Cho tới thời điểm này, phần gấu áo dài phái xinh thường được may bên trên mắt cá khoảng 20cm. Trong lúc từ cổ chí kim, vạt áo dài nam giới giới vẫn chỉ ko dài quá đầu gối 10cm.

Khắp nơi, người con gái mặc quần trắng với áo dài. Quần đen dành riêng cho đàn bà đã lập gia đình. song, phần to phái xinh thuộc mỗi lứa tuổi ở Huế vẫn tiếp tục chỉ mặc quần trắng.

Một vài người phong cách thiết kế áo dài bắt đầu xuất hiện trong giai đoạn này, nhưng chúng ta sắp như chỉ bỏ được phần nối giữa sống áo, vì vải phương Tây dệt được khổ rộng hơn. Phần ống tay áo vẫn may nối. những họa sỹ Lê Phổ và Lê Thị Lựu đi tiên phong trong những công việc bỏ sống nối dọc giữa phần vùng thân của áo, thu gọn bớt chiều rộng của vạt áo và ống tay áo.

Áo dài ba thân bắt đầu từ đây. Nhưng nổi nhất lúc ấy là họa sỹ Cát Tường ở phố Hàng gia, Hà Nội. Trong những năm cuối của thập niên 1930, Cát Tường tung ra những mẫu áo dài được ông Âu hóa, cả về mẫu dáng vẻ vẻ lẫn tên gọi. Lịch sử áo dài gọi đó chính là áo dài Le Mur (do ông tự dịch tên của tôi ra tiếng Pháp).

lich su ao dai Viet Nam qua cac thoi ky hinh anh 6

Áo dài Le Mur tại Bảo tàng Áo dài

Áo Lemur vẫn giữ nguyên phần áo dài may ko nối sống bên bên dưới. Nhưng phần cổ áo khoét hình trái tim với mũi nhọn đằng trước vùng ngực hay sau sườn lưng. Và một dòng nơ đính vào chỗ khoét nhọn đó. sở hữu lúc áo được gắn thêm cổ bẹ. Vai áo may phồng, tay nối ở vai; và cũng hoàn toàn sở hữu thể sở hữu lúc áo dài Le Mur khoét hở tới giữa sườn lưng và ko tồn tại tay. Khuy áo may dọc bên trên vai và sườn bên phải. Quần của áo dài Le Mur cắt ống rộng rộng. Trong bài báo đăng bên trên báo Phong Hóa năm 1938. Họa sỹ Cát Tường cổ xúy việc phế bỏ dòng cổ xây của áo dài.

Ông cho rằng dù theo phong tục thì cổ phải che dấu. Nhưng dòng phần cổ áo dài nhỏ thế kia thì che được gì, mà lại vướng víu. Và ống tay áo cũng nên được cắt bỏ vì lý do tương tự. Vì thế mà áo dài Le Mur bị xem là táo bạo; chỉ sở hữu giới nghệ sỹ cao cấp mới dám mặc. Cũng vì những tranh cãi đó mà áo dài Cát Tường đã tạo tiếng vang to. Nhưng chỉ tới khoảng năm 1945–47 thì loại áo này đã dần đi vào thất sủng.

lic su ao dai Viet Nam qua cac thoi ky hinh anh 5

Mẫu ống tay áo của áo dài Le Mur và những mẫu quần đi kèm theo dòng áo dài cách điệu này

Thập niên 1950 – 1960: Tà áo dài Tây hóa với những khía cạnh tôn dáng vẻ vẻ vóc thắt đáy sườn lưng ong

tới thập niên 1950, sườn áo dài được may sở hữu eo dù vẫn ko xếp li. những thợ may lúc ấy đã khôn khéo cắt áo lượn theo thân người. phần vùng thân của áo sau khá rộng hơn phần vùng thân của áo trước, nhất là ở phần mông, để áo ôm theo dáng vẻ vẻ người mà dường như ko cần chít li ở eo. Vạt áo cắt hẹp hơn. phần vùng thân của áo trong, tức là phần vùng thân của áo thứ ba, hay còn gọi là vạt hò; được cắt ngắn dần từ giai đoạn ấy. phần cổ áo bắt đầu cao lên, trong lúc gấu được hạ thấp xuống. Áo dài thời này cho tới đầu thập niên 1960 tà phải ôm; ko hở quần thì mới được cho là may khéo.

lich su ao dai Viet Nam hinh anh 7

Thắt eo sườn lưng ong (trái, giữa) và áo dài cổ hình trụ (phải) Sài Gòn đầu 1960

Áo dài biến đổi nhiều nhất những năm 1960. Vì nịt ngực càng ngày càng phổ cập nên áo dài được may chiết eo, tôn dáng vẻ vẻ ngực. Eo áo được cắt cao lên hở cạp quần. phần gấu áo lúc này vì hẹp cho nên được cắt thẳng ngang và may dài sắp tới mắt cá chân. Nhiều đàn bà khu vực miền nam giới lúc ấy còn sử dụng dây gai quấn quanh bụng. Và xiết bụng lại cho nhỏ để mặc áo dài chít eo sườn lưng ong.

sắp cuối thập kỷ 1960, để theo đúng năng động váy loại ngắn quần loe của phong trào Hippy. Áo dài mini của phái xinh giới trở thành cao cấp. Vạt áo được may hẹp và ngắn, sở hữu lúc tới đầu gối. Áo may rộng hơn, lúc ban đầu sở hữu xếp li ở eo. Nhưng những nhà phong cách thiết kế lúc đó thấy áo dài vạt ngắn sở hữu chít li trông cũn cỡn phản mỹ thuật. Cho nên chỉ hoàn toàn sở hữu thể một thời gian sau áo dài mini ko chít eo nữa. Nhưng vẫn giữ đường lượn một cách tương đối theo khung người. phần cổ áo thấp xuống còn 3 centimet. ống tay áo cũng khá được may rộng ra và ngắn thêm một đoạn.

quan trọng trong khoảng sắp cuối thập kỷ 1960, vai áo dài đàn bà bắt đầu được cắt lối raglan để vai áo ôm hơn; ít nhăn mà lại đỡ tốn vải. ống tay áo dài từ đây được nối với thân từ vai chéo cánh cánh. Trong lúc đó áo dài đấng mày râu vẫn luôn luôn giữ cách nối tay cổ xưa để vai áo vuông vức, nam giới tính hơn.

Thập niên 1970 tới nay: Lịch sử áo dài ko biến đổi nhiều lắm

Thỉnh thoảng cách mặc sở hữu đổi mới; như quần với áo đồng màu sắc; nhưng ko tạo ra được phong trào nào sâu đậm. những người phong cách thiết kế áo dài ngày nay vẫn luôn luôn nghiên cứu, tìm tòi để đưa ra mẫu mới. Nhưng phần đông chỉ đi kiếm dòng gì cho khác người; hoành tá tràng; “ko đụng hàng”; mà thường quên đi tính thẩm mỹ và làm trẻ trung và sự tôn tạo nhân dáng vẻ vẻ tế nhị. Đó là những yếu tố tạo ra phần hồn thiết yếu làm cho áo dài nổi tiếng bao lâu nay.

Áo dài trông đơn thuần và giản dị thế, nhưng muốn biến đổi nó thêm về hình thức sẽ tương đối khó. Vì nó đã được hoàn thiện từ lâu lắm rồi.

Ao dai mini vai cheo raglan voi quan ong rong va giay platform cuoi 1960

Áo dài mini vai chéo cánh cánh raglan với chiếc quần ống rộng và giầy platform cuối 1960

Bài: Nhà nghiên cứu Trịnh Bách. Hiệu đính: Phạm Trung
Tạp chí năng động Harper’s Bazaar việt nam giới nam giới

Leave a Reply

Your email address will not be published.